Paano Tayo Mangangarap Kung Takot Tayo?

"Ang kabataan ang pag-asa ng bayan."

Ilang beses na nating narinig ang mga salitang ito mula kay Dr. Jose Rizal. Madalas itong banggitin sa mga programa sa paaralan, talumpati, at maging sa mga aralin sa kasalukuyan. Isa itong paalala ng malaking papel na ginagampanan ng kabataan sa paghubog ng kinabukasan ng bansa.

Ngunit habang paulit-ulit natin itong naririnig, isang tanong ang patuloy na bumabagabag sa aking isipan:

Paano magiging pag-asa ng bayan ang kabataan kung hindi sila makahanap ng pag-asa sa sarili nilang paaralan?

Paano magiging pag-asa ng bayan ang isang estudyanteng natatakot maglakad sa pasilyo ng kanyang paaralan?

Paano magiging pag-asa ng bayan ang isang kabataang mas iniisip ang kanyang kaligtasan kaysa sa kanyang pag-aaral?

At paano magiging pag-asa ng bayan ang isang henerasyong unti-unting nasasanay sa mga balita tungkol sa bullying, pananakit, pambabastos, at iba pang uri ng karahasang nagaganap sa mga lugar na dapat sana'y nagsisilbing ikalawang tahanan?

Bilang isang estudyante, hindi ko dapat itanong ang mga bagay na ito. Ngunit sa panahon ngayon, tila hindi na ito mga tanong na maaari nating balewalain.

May mga araw na habang naglalakad ako sa pasilyo ng paaralan, napapaisip ako kung bakit tila may kasamang kaba ang bawat hakbang. Hindi naman dapat ganito.

Dapat ang iniisip ko ay ang quiz sa susunod na subject. Ang performance task na kailangan kong tapusin. Ang recitation na dapat kong paghandaan.

Hindi ang posibilidad na may gulo na naman sa kabilang classroom.

Hindi ang panibagong viral post ng mga estudyanteng nagpaparinigan.

Hindi ang mga balitang may estudyanteng nasaktan dahil sa isang alitang maaari namang naresolba sa maayos na paraan.

Nakakalungkot isipin na sa mismong lugar kung saan tayo dapat natututong mangarap, unti-unti tayong natututong matakot.

Dati, kapag sinabing paaralan, naiisip ko ang mga kaklase, guro, classroom, at mga alaalang nabubuo habang lumalaki tayo. Ngunit ngayon, tila may ibang larawan na ang nabubuo sa isip ng maraming estudyante. Kasama na rito ang mga balita tungkol sa bullying, harassment, pananakit, pagbabanta, at iba pang uri ng karahasan na hindi dapat magkaroon ng puwang sa anumang paaralan.

At hindi lang ito tungkol sa mga suntukan.

Sa totoo lang, may mga karahasang mas tahimik ngunit mas mapanganib.

May estudyanteng pinagtatawanan araw-araw dahil sa kanyang itsura.

May estudyanteng minamaliit dahil sa estado ng kanyang pamilya.

May mga babae at maging mga lalaki na nakararanas ng pambabastos ngunit natatakot magsumbong.

May mga kabataang nakatatanggap ng mapang-abusong mensahe online mula sa kapwa estudyante.

May mga pinipiling manahimik dahil natatakot silang mapag-initan kapag nagsalita sila.

At ang pinakamasakit, may mga pagkakataong tinatawag lamang natin itong "biro."

Pero kailan naging biro ang pag-uwi nang umiiyak?

Kailan naging biro ang pagkawala ng kumpiyansa sa sarili?

Kailan naging biro ang takot?

Hindi biro ang bullying.

Hindi biro ang harassment.

Hindi biro ang pananakot.

Hindi biro ang pananakit.

At lalong hindi biro ang trauma na maaaring dalhin ng isang tao habambuhay.

Sa gitna ng mga usaping ito, mahalagang maunawaan na ang karahasan ay hindi lamang pisikal. Maaari rin itong emosyonal, berbal, sekswal, o sikolohikal. Kaya mahalaga rin ang mga adbokasiyang nagtataguyod ng pagprotekta sa kababaihan at kabataan laban sa anumang uri ng pang-aabuso, kabilang ang mga prinsipyong isinusulong ng Violence Against Women and Their Children o VAWC.

Bagama't madalas itong inuugnay sa loob ng tahanan, mahalaga rin ang mensahe nito sa mga paaralan: walang estudyante ang dapat makaranas ng pananakit, pambabastos, pananakot, o pang-aabuso sa anumang anyo.

Walang estudyanteng dapat matakot dahil lamang sa kanyang kasarian.

Walang estudyanteng dapat mapilitang manahimik dahil sa takot.

Walang estudyanteng dapat mag-isang humarap sa ganitong mga sitwasyon.

Ngunit habang dumarami ang mga kaso ng karahasan, tila mas dumarami rin ang mga taong pinipiling manood na lamang.

Kapag may away, may naglalabas ng cellphone.

Kapag may inaapi, may tumatawa.

Kapag may nasasaktan, may nagpo-post.

Kapag may biktima, may nagsasabing "Hayaan mo na."

Minsan, hindi natin napapansin na bahagi na rin tayo ng problema.

Kapag ipinasa natin ang nakakahiyang larawan ng kaklase sa group chat, bahagi tayo ng problema.

Kapag nakisali tayo sa pangungutya dahil ayaw nating mapag-iwanan, bahagi tayo ng problema.

Kapag nakita nating may mali ngunit pinili nating manahimik dahil ayaw nating madamay, bahagi tayo ng problema.

Sa panahon ngayon, tila mas madali nang maging spectator kaysa maging defender.

Mas madali nang mag-scroll kaysa umaksyon.

Mas madali nang manood kaysa tumulong.

Ngunit kung lahat tayo ay magiging manonood, sino ang magtatanggol sa kanila?

Mas nakababahala pa rito na habang pinag-uusapan natin ang pagbaba ng kalidad ng edukasyon, learning gaps, at ang kinabukasan ng mga kabataan, tila may mas pangunahing problemang nakakaligtaan: paano matututo ang isang estudyante kung hindi siya ligtas?

Mahirap mag-focus sa lesson kapag may takot.

Mahirap makilahok sa klase kapag pakiramdam mo ay huhusgahan ka ng iba.

Mahirap magbigay ng opinyon kapag natatakot kang pagtawanan.

At lalong mahirap mangarap kapag araw-araw mong iniisip kung paano ka lamang makalalampas sa maghapon nang hindi nasasaktan o napapahiya.

Kung tutuusin, hindi lamang kaligtasan ang ninanakaw ng karahasan sa mga estudyante.

Ninanakaw rin nito ang kanilang kumpiyansa, katahimikan ng isip, at pagkakataong maabot ang kanilang buong potensyal.

Ilang estudyante na kaya ang tumigil sa pagsali sa mga organisasyon dahil sa takot na mapuna?

Ilang estudyante na kaya ang nawalan ng boses dahil sa paulit-ulit na pambubulas?

Ilang estudyante na kaya ang nawalan ng gana sa pag-aaral dahil pakiramdam nila ay wala silang kakampi?

Hindi natin maaaring sukatin ang pinsalang dulot nito sa pamamagitan lamang ng bilang ng mga kaso. May mga sugat na hindi naitatala sa anumang report. May mga takot na hindi naiuulat sa guidance office. May mga luha na walang nakapapansin.

At habang may mga estudyanteng tahimik na lumalaban sa mga sugat na ito, responsibilidad nating tiyaking hindi sila nag-iisa.

Sa labas ng paaralan, araw-araw nating nakikita ang mga away sa social media. Nakikita natin ang galit, paninisi, diskriminasyon, at kawalan ng respeto sa iba't ibang panig ng lipunan. Unti-unti itong nagiging normal sa ating paningin.

At kapag nasanay tayong normal ang galit, normal ang pananakot, at normal ang pananakit, dinadala natin ang kulturang iyon hanggang sa loob ng ating mga paaralan.

Ngunit kung maging ang mga paaralan ay hindi na ligtas, saan pa matututong maging mabuting mamamayan ang kabataan?

Kung ang mga pasilyo ay napupuno ng takot, paano tayo makakapag-focus sa pag-aaral?

Paano tayo makakalahok sa klase kung natatakot tayong mapahiya?

Paano tayo mangangarap kung mas inuuna nating isipin ang ating kaligtasan?

At higit sa lahat, paano magiging pag-asa ng bayan ang mga kabataang nakararanas ng dahas sa mismong lugar na dapat sana'y humuhubog sa kanila?

Madalas nating marinig na ang kabataan ang pag-asa ng bayan.

Pero paano magiging pag-asa ang isang kabataang takot magsalita?

Paano magiging pag-asa ang isang kabataang araw-araw na pinaparamdam na wala siyang halaga?

Paano magiging pag-asa ang isang kabataang mas natututong manakit kaysa umunawa?

Bilang isang estudyante, hindi ko hinihingi ang perpektong paaralan.

Hindi ko hinihinging mawala ang lahat ng problema.

Ang hinihingi ko lamang ay isang paaralang ligtas.

Isang paaralang hindi ko kailangang katakutan.

Isang paaralang mas malakas ang boses ng pagkakaibigan kaysa sa sigawan.

Isang paaralang mas maraming tumutulong kaysa nanonood.

Isang paaralang mas maraming naninindigan kaysa sa nananahimik.

At bilang mga estudyante, may magagawa tayo.

Maaari tayong magsalita kapag may inaapi.

Maaari tayong maging ligtas na kaibigan para sa mga nangangailangan ng pakikinig.

Maaari nating itigil ang pagpapakalat ng mapanirang tsismis at mga post na nakasasakit sa iba.

Maaari nating piliing maging bahagi ng solusyon sa halip na bahagi ng problema.

Ngunit hindi lamang mga estudyante ang kailangang kumilos.

Kailangan ding seryosohin ng mga paaralan ang bawat ulat ng bullying, harassment, at karahasan. Hindi sapat ang simpleng pagsaway o pansamantalang pagpapatahimik sa isyu.

Ang bawat insidente ay dapat ding tingnan bilang pagkakataong maituwid ang kultura ng pananakit at pananahimik.

Kailangan ng mas ligtas na mga espasyo para sa mga estudyanteng nais magsumbong.

Kailangan ng mas matibay na suporta para sa mga biktima.

Kailangan ng mas malinaw na mensaheng nagsasabing walang lugar ang karahasan sa loob ng anumang paaralan.

Kailangan ding maramdaman ng bawat estudyante na may makikinig sa kanya. Na may guro, guidance counselor, kaibigan, o administrador na handang umalalay kapag sila ay nangangailangan ng tulong.

Sa huli, hindi lamang ito tungkol sa disiplina.

Tungkol ito sa dignidad.

Tungkol ito sa respeto.

Tungkol ito sa karapatan ng bawat estudyante na makapag-aral nang walang takot.

At marahil, ito rin ang pinakamahalagang aral na dapat nating matutunan sa paaralan—na ang tunay na edukasyon ay hindi lamang tungkol sa mga grado at medalya, kundi sa paghubog ng isang komunidad na marunong magmalasakit sa kapwa.

Hindi nasusukat ang tapang sa lakas ng suntok.

Hindi nasusukat ang respeto sa dami ng taong kinatatakutan ka.

Ang tunay na lakas ay nasa kakayahang umunawa.

Ang tunay na tapang ay nasa kakayahang manindigan para sa tama kahit walang nakakakita.

Sapagkat sa dulo ng lahat ng ito, hindi lamang ang kaligtasan ng mga estudyante ang nakataya.

Nakataya rin ang kinabukasan ng ating mga paaralan.

Nakataya ang tiwala ng mga magulang.

Nakataya ang mga pangarap ng mga kabataan.

At nakataya ang mismong pag-asang matagal nang ipinagkatiwala ng bayan sa atin.

Kaya bago natin muling sabihin na ang kabataan ang pag-asa ng bayan, siguro panahon na ring itanong:

Paano tayo magiging pag-asa ng bayan kung sa sarili nating paaralan hindi tayo makaramdam ng pag-asa?

Paano tayo mangangarap kung takot tayo?