Tuwing Umuulan: Kapag ang baha ay hindi na lamang gawa ng ulan

May kakaibang relasyon ang Pilipino sa ulan.

May mga awiting nagpapaibig sa atin dito. May amoy ng basang lupa, malamig na hangin, kape sa bintana, at mga alaala ng panahong masarap sanang huwag nang tumila ang ambon. Isa sa pinakamagandang halimbawa nito ang Tuwing Umuulan at Kapiling Ka ni Ryan Cayabyab, isang awiting unang pinasikat ni Basil Valdez.

“Pagmasdan ang ulan, unti-unting pumapatak.”

Napakaganda ng linyang iyon kapag pag-ibig ang pinag-uusapan.

Pero sa Pilipinas ngayon, mahirap nang pagmasdan lamang ang ulan.

Kapag nagsimulang pumatak ang tubig, may ibang mga Pilipinong hindi naghahanap ng kayakap. Nagtataas sila ng refrigerator. Inililipat ang motorsiklo. Isinasalba ang mga dokumento. Binubuhat ang mga bata. Tinitingnan kung aabot na naman sa tuhod, baywang, o dibdib ang baha.

At pagkatapos, mapapatanong ka:

Hindi ba't may flood control project dito?

“Pagmasdan ang dilim, unti-unting bumabalot.”

Noong 2025, inilantad mismo ng pamahalaan ang lawak ng problemang matagal nang pinaghihinalaan ng publiko.

Ayon sa paunang pagsusuri ng DPWH na inilabas ni Pangulong Ferdinand Marcos Jr., humigit-kumulang ₱545 bilyon ang ginastos sa 9,855 flood-control projects mula Hulyo 2022 hanggang Mayo 2025. Sa halagang iyon, tinatayang ₱100 bilyon, o halos 20 porsiyento, ang napunta lamang sa 15 contractors.

Isipin natin iyon. Mahigit kalahating trilyong piso. Hindi barya. Hindi milyon lamang.

Bilyon-bilyong pisong galing sa buwis ng mga Pilipino para sa mga proyektong dapat sana'y pumipigil sa pagpasok ng tubig sa ating mga bahay.

Ngunit habang lumalaki ang budget, nananatili ang tanong ng mga taong lumulusong sa baha:

Nasaan ang proyekto?

At sa ilang lugar, nakakatakot ang sagot.

Wala.

Noong 2025, kinumpirma ng mga opisyal ng DPWH na may mga ulat ng ghost projects sa Bulacan. Sa mga sumunod na imbestigasyon, nakakita ang COA ng mga problema gaya ng maling project sites, posibleng double-counting ng accomplishments, at kakulangan sa mahahalagang dokumento.

Pagsapit ng Disyembre 2025, sinabi ng AFP na umabot na sa 252 ang natukoy na “ghost” infrastructure projects sa magkasanib na inspeksiyon kasama ang PNP.

May proyekto sa papel.

May budget.

May kontrata.

May accomplishment report.

Pero sa mismong lugar?

Multo.

“Kasabay ng ulan, bumubuhos...”

Sa orihinal na awit, pag-ibig ang bumubuhos kasabay ng ulan.

Sa ating politika, tila pera ang bumubuhos.

At hindi maliit na halaga ang posibleng nawawala.

Ayon kay Finance Secretary Ralph Recto noong Setyembre 2025, tinatayang ₱42.3 bilyon hanggang ₱118.5 bilyon ang maaaring naging pinsala sa ekonomiya mula 2023 hanggang 2025 dahil sa ghost flood-control projects. Katumbas umano iyon ng humigit-kumulang 95,000 hanggang 266,000 trabaho na maaaring nalikha.

Iyan ang dapat nating tandaan kapag pinag-uusapan ang corruption.

Hindi lamang pera ang nawawala.

Kapag ninakaw ang isang bilyong piso, hindi lamang numero sa spreadsheet ang nabawasan.

May trabahong hindi nalikha.

May ospital na hindi napondohan.

May classroom na hindi naitayo.

May kalsadang hindi inayos.

May flood-control structure na maaaring hindi naging sapat.

At kapag dumating ang bagyo, ang pagkawala sa kaban ng bayan ay maaaring bumalik sa atin bilang tubig sa loob ng bahay.

“Aking mundo'y lunuring tuluyan.”

Sa isang love song, romantiko iyon.

Sa isang flood-prone na bansa, nakakatakot.

Dahil ang flood-control corruption ay hindi abstract na usapin tungkol lamang sa procurement, bidding documents at congressional hearings.

Kapag palpak ang proyekto, tao ang nalulunod.

Kapag substandard ang river wall, komunidad ang binabaha.

Kapag ghost project ang flood-control structure, totoong pamilya ang nawawalan ng bahay.

At kapag ang perang para sana sa proteksiyon ng publiko ay napunta sa bulsa ng kung sino man, ang corruption ay nagkakaroon ng pisikal na anyo.

Tubig.

Putik.

Sirang appliances.

Nasirang pananim.

Nawalang kabuhayan.

At kung minsan, buhay.

Ito ang dahilan kung bakit napakalaking insulto ng ghost flood-control project. Hindi lamang nito ninanakaw ang pera ng mamamayan. Ninakaw rin nito ang proteksiyong ipinangako kapalit ng perang iyon.

“Tulad ng pag-agos mo, 'di mapipigil...”

Ganito rin minsan ang corruption sa Pilipinas.

Parang tubig.

Nakakahanap ng butas.

Mula procurement hanggang bidding. Mula contractor hanggang opisyal. Mula budget hanggang implementation. Kapag mahina ang bantay, may daraanan at daraanan ang pera.

Sa mga pagdinig noong 2025, lumitaw ang mga alegasyon ng kickbacks at pakikipagsabwatan sa ilang proyekto. May mga contractor na nag-akusa sa mga mambabatas at opisyal ng DPWH ng paghingi umano ng porsiyento kapalit ng proyekto. Mahalaga, gayunman, ang salitang alegasyon: ang pagkakabanggit sa imbestigasyon ay hindi katumbas ng pagkakasala, at ang criminal liability ay kailangang patunayan sa korte.

Ngunit hindi na lamang hearing ang usapin.

Pagsapit ng Hulyo 2026, ayon sa pagsusuri ng GMA News Research, 45 indibidwal at dalawang kumpanyang kabilang sa Top 15 contractors ang nasampahan na sa 26 kaso kaugnay ng flood-control controversy.

May mga kasong nasa Sandiganbayan na rin. Ang opisyal na case tracker ng korte ay nagpapakita ng mga kasong may kinalaman sa flood-control at infrastructure projects, kabilang ang mga kasong malversation at paglabag sa Anti-Graft and Corrupt Practices Act.

Ibig sabihin, hindi na sapat ang sabihing “imbestigahan natin.”

Naimbestigahan na.

May mga audit na.

May mga kasong naisampa na.

Ngayon ang tanong:

Sino talaga ang mapapanagot?

“Pag-ibig ko'y umaapaw...”

May isa pang bagay na umaapaw ngayon.

Galit.

Dahil hindi mahirap maintindihan kung bakit nagagalit ang Pilipino.

Tuwing umuulan, nakikita natin ang maaaring maging presyo ng corruption.

Hindi kailangan ng economics degree para maintindihan iyon.

Kung may bilyon-bilyong budget para hindi bahain ang isang lugar pero taon-taon ay lubog pa rin ito, may karapatan ang tao na magtanong.

Kung may project completion report pero walang makitang proyekto, may karapatan ang tao na magalit.

Kung may contractor na paulit-ulit nakakakuha ng malalaking kontrata habang ang komunidad ay patuloy na lumulubog, may karapatan ang publiko na humingi ng paliwanag.

At kung may opisyal na sangkot sa katiwalian, hindi sapat ang resignation.

Hindi sapat ang press conference.

Hindi sapat ang pagpapalit ng puwesto.

Kung mapatunayang may krimen, dapat may kaso. Kung mapatunayang nagnakaw, dapat maibalik ang pera. Kung mapatunayang may pananagutan, dapat may kaparusahan.

Dahil hindi maaaring ang ordinaryong Pilipino ang laging naglilinis ng putik habang ang may sala ay naghuhugas-kamay.

“Pagmasdan ang ulan, unti-unting tumitila.”

Ito marahil ang inaasahan ng mga politikong sangkot sa anumang malaking iskandalo.

Hintayin lang.

Lilipas din.

May bagong headline bukas.

May bagong viral video.

May bagong political controversy.

May bagong artista.

May bagong away sa Senado.

At unti-unting titila ang galit.

Ganito kadalas nabubuhay ang corruption sa Pilipinas. Hindi dahil walang nakakaalam, kundi dahil mabilis tayong mapagod sa pag-alala.

Kaya mapanganib kapag tumigil ang ulan.

Kapag humupa ang baha, nawawala rin sa social media ang litrato ng lubog na barangay. Kapag natuyo ang kalsada, bumabalik ang trapiko. Kapag nailabas na ang putik sa bahay, nagpapatuloy ang buhay.

At unti-unti ring nawawala ang tanong:

Nasaan ang pera?

Sa tubig at ulan lamang ang saksi

Pero hindi na dapat ulan lamang ang saksi.

May COA.

May Ombudsman.

May Sandiganbayan.

May Senado at Kamara.

May journalists.

May civil society.

At higit sa lahat, may mamamayan.

Hindi natin kailangang hintaying muling lumubog ang Bulacan, Metro Manila, Pampanga, Rizal o iba pang bahagi ng bansa bago alalahanin ang flood-control scandal.

Ang accountability ay hindi seasonal.

Hindi ito dapat lumalabas lamang tuwing tag-ulan.

At hindi dapat matapos ang interes ng publiko kapag natapos ang hearing.

Dahil ang pinakamahalagang flood-control project ng bansa ngayon ay maaaring hindi gawa sa semento.

Ito ay transparency.

Public bidding na totoong bukas sa pagsusuri.

Independent auditing.

Publicly accessible project information.

Mas mahigpit na inspection.

Pagbawi sa nakaw na yaman.

At pagkakakulong sa sinumang mapatutunayang nagbulsa ng perang dapat sana'y nagligtas sa publiko.

Minsan pa, ulan

May kakaibang pakiusap sa huling bahagi ng awit: hinihiling na bumuhos pa ang ulan at huwag munang tumigil.

Sa pag-ibig, napakaromantiko nito.

Sa politika, maaari natin itong basahin nang ibang paraan.

Hindi natin hinihiling ang bagyong sisira ng bahay o kikitil ng buhay. Walang matinong mamamayan ang dapat humiling ng sakuna.

Pero sana, huwag munang tumila ang bagyo ng galit.

Huwag munang humupa ang pagbaha ng mga tanong.

Huwag nating hayaang matuyo ang ating alaala pagkatapos matuyo ang kalsada.

Dahil kung may dapat umapaw ngayon, hindi na dapat tubig.

Dapat mamamayan.

Mga estudyanteng nagtatanong kung saan napunta ang kanilang kinabukasan.

Mga manggagawang nagtatanong kung saan napunta ang kanilang buwis.

Mga magsasakang nagtatanong kung bakit sila muling iniwan sa baha.

Mga pamilyang nagtatanong kung bakit kailangang taon-taon nilang iligtas ang parehong refrigerator, parehong papeles at parehong mga anak mula sa problemang bilyon-bilyong piso na raw ang ginastos upang solusyunan.

At kung hindi sapat ang mga hearing, audit at kaso upang linisin ang sistema, may isa pang demokratikong institusyon na hindi dapat kalimutan ng nasa kapangyarihan:

Ang lansangan.

Ang mapayapang protesta ay hindi kaguluhan. Karapatan ito. Noong huling bahagi ng 2025, nagkaroon na ng mga pagkilos sa Luneta, Mendiola at EDSA na nanawagan ng pananagutan kaugnay ng flood-control anomalies.

Kaya sa susunod na marinig natin ang Tuwing Umuulan at Kapiling Ka, maaaring iba na ang pumasok sa isip natin.

Hindi lamang dalawang taong umiibig habang bumubuhos ang ulan.

Kundi isang bansang nakatayo sa baha at naghihintay ng sagot.

At sa diwa ng huling bahagi ng kanta, “Minsan pa ulan, bumuhos ka...”

Hindi upang lunurin muli ang ating mga bahay.

Kundi upang huwag munang palamigin ang galit.

Hayaan nating bumuhos ang mga tanong. Hayaan nating umapaw ang ebidensiya. Hayaan nating humiyaw ang mamamayang sawa nang lumusong sa tubig habang may ibang lumalangoy sa pera.

At kung patuloy na tatanggihan ng pamahalaan ang tunay na pananagutan, baka dumating ang araw na ang baha na pinakakinatatakutan ng mga nasa kapangyarihan ay hindi na manggagaling sa ilog, estero o bagyo.

Manggagaling ito sa mga paaralan.

Sa mga pabrika.

Sa mga bukid.

Sa mga opisina.

Sa mga tahanang paulit-ulit na binaha.

At sabay-sabay itong dadaloy patungo sa lansangan.

Dahil may baha na kayang pigilan ng dike.

May baha na kayang saluhin ng drainage.

Pero ang isang bayang sawa nang nakawan habang nilulunod?

Walang flood-control project na kayang pigilan iyon.